Wanneer de dreiging stopt, begint de volgende fase

Binnen Krav Maga besteden we traditioneel veel aandacht aan wat er gebeurt wanneer iemand wordt bedreigd of daadwerkelijk wordt aangevallen. We leren gevaar herkennen, afstand beheren, communiceren, bewegen, ons verdedigen, indien noodzakelijk tegenaanvallen en uiteindelijk loskomen uit de situatie. Toch is er een belangrijk onderdeel van realistische zelfverdediging dat tijdens trainingen soms te weinig aandacht krijgt: wat gebeurt er nadat de onmiddellijke dreiging of aanval gestopt is?

In veel zelfverdedigingstrainingen eindigt een oefening zodra de technische oplossing uitgevoerd is. De aanvaller stopt, de lesgever geeft een teken en beide trainingspartners keren terug naar hun uitgangspositie. In werkelijkheid bestaat dat duidelijke eindpunt meestal niet. De agressor kan opnieuw bewegen, er kan nog een wapen aanwezig zijn, een tweede persoon kan tussenkomen, iemand kan gewond zijn of de verdediger kan pas enkele ogenblikken later ontdekken dat hij zelf letsels heeft opgelopen. Uiteindelijk kunnen ook politie, ambulance of andere hulpdiensten ter plaatse komen.

Realistische zelfverdediging stopt daarom niet noodzakelijk wanneer de fysieke techniek stopt. Binnen KMTC willen we de volledige situatie bekijken: vanaf het herkennen van mogelijk gevaar tot het moment waarop opnieuw voldoende veiligheid bestaat en, indien nodig, professionele hulp de situatie kan overnemen.

Bedreiging is niet hetzelfde als aanval

Daarbij is het belangrijk om eerst een onderscheid te maken tussen een bedreiging en een aanval. Die begrippen worden in het dagelijkse taalgebruik vaak door elkaar gebruikt, terwijl ze binnen realistische zelfverdediging verschillende situaties beschrijven.

Bij een bedreiging is er gevaar, maar de fysieke aanval is nog niet noodzakelijk begonnen. Iemand kan verbaal agressief worden, dreigend dichterbij komen, de doorgang blokkeren of een mes of vuurwapen tonen. Een persoon kan een mes tegen iemand houden en geld eisen zonder onmiddellijk te steken. Een dergelijke situatie kan bijzonder ernstig en zelfs levensbedreigend zijn, maar er bestaat mogelijk nog ruimte om te communiceren, afstand te creëren, een barrière te gebruiken, mee te werken aan een eis, te de-escaleren of veilig te vertrekken.

Bij een aanval is de fysieke agressie daarentegen daadwerkelijk ingezet. Iemand slaat, trapt, grijpt, wurgt, steekt of probeert een andere persoon fysiek te verwonden. De beschikbare tijd om waar te nemen en beslissingen te nemen wordt daardoor veel kleiner. De verdediger kan genoodzaakt zijn onmiddellijk te handelen om zichzelf of iemand anders te beschermen.

Dat onderscheid is belangrijk omdat een realistische Krav Maga-beoefenaar niet automatisch op iedere bedreiging met fysiek geweld hoort te reageren. Het doel is niet om een gevecht te creëren, maar om veilig uit een gevaarlijke situatie te komen. Wanneer communicatie, afstand, de-escalatie of evacuatie voldoende zijn, kan dat een bijzonder succesvolle toepassing van zelfverdediging zijn.

Tegelijkertijd moeten we beseffen dat de grens tussen bedreiging en aanval zeer snel kan verdwijnen. Een verbale confrontatie kan overgaan in dreigend gedrag, waarna plots een fysieke aanval volgt. De beoefenaar moet daarom niet alleen technieken kennen, maar vooral leren waarnemen en beslissen.

Krav Maga begint vóór de eerste techniek

Vanuit die benadering begint Krav Maga niet bij de eerste stoot, wurging of mesaanval. Zelfverdediging begint veel vroeger. We moeten leren kijken naar gedrag, afstand, handen, omgeving, mogelijke vluchtwegen en veranderingen in de situatie.

Wat gebeurt hier? Is iemand alleen geïrriteerd of wordt zijn gedrag daadwerkelijk bedreigend? Kan ik afstand creëren? Kan ik vertrekken? Kan communicatie de situatie nog beïnvloeden? Zijn er andere personen aanwezig? Kan er een wapen zijn? En wanneer verandert een bedreiging in een situatie waarin onmiddellijk handelen noodzakelijk wordt?

Daarom is techniek slechts één onderdeel van een veel groter beslissingsproces. Soms is fysieke actie noodzakelijk. Soms kan iemand de situatie oplossen zonder ook maar één Krav Maga-techniek uit te voeren. Beide kunnen goede zelfverdediging zijn.

Ook het juridische kader blijft daarbij belangrijk. Het feit dat iemand Krav Maga beheerst, betekent niet dat hij automatisch geweld mag gebruiken zodra hij zich bedreigd voelt. Verdedigend handelen moet steeds beoordeeld worden binnen de toepasselijke regels rond wettige verdediging, waarbij onder meer de ogenblikkelijkheid, noodzakelijkheid en evenredigheid van het handelen van belang zijn. Het doel van onze training blijft bescherming en het beëindigen of ontkomen aan gevaar, niet bestraffing of wraak.

En dan stopt de dreiging…

Stel dat iemand verbaal wordt bedreigd en de agressor uiteindelijk wegloopt. Er heeft geen fysieke aanval plaatsgevonden. Is de situatie dan voorbij?

Of stel dat iemand wordt aangevallen, zich succesvol verdedigt en afstand creëert. Is de situatie voorbij zodra de laatste fysieke techniek uitgevoerd is?

In beide gevallen is het antwoord niet automatisch ja.

Precies daar begint een tweede fase van realistische zelfverdediging. We moeten opnieuw informatie verzamelen en beoordelen of het gevaar daadwerkelijk voorbij is. Waar bevindt de agressor zich? Is hij werkelijk vertrokken? Zijn er andere betrokkenen? Was er een wapen? Kan er nog een tweede wapen aanwezig zijn? Zijn er gewonden? Waar bevindt zich de uitgang? Kan ik veilig vertrekken?

Daarom krijgt ook de klassieke Krav Maga-scan een andere betekenis. Een scan mag geen ingestudeerde hoofdbeweging zijn die iemand uitvoert omdat de lesgever dit tijdens iedere oefening verwacht. Scannen betekent bewust informatie zoeken om een volgende beslissing te kunnen nemen.

De ogen moeten daadwerkelijk iets zoeken: personen, handen, mogelijke wapens, vluchtwegen, omgevingsgevaren, slachtoffers en mogelijke hulpbronnen.

Afstand speelt daarbij een belangrijke rol. Afstand creëert tijd en tijd creëert mogelijkheden om waar te nemen en beslissingen te nemen. Wanneer veilig vertrekken mogelijk is, heeft het weinig zin opnieuw contact te zoeken met degene die enkele seconden eerder een bedreiging vormde.

Van verdediger naar hulpverlener

Wanneer er redelijkerwijs geen onmiddellijke dreiging meer aanwezig is, vindt een belangrijke overgang plaats. Tijdens de bedreiging of aanval was de eerste prioriteit veiligheid: voorkomen dat jij of iemand anders verder slachtoffer wordt. Wanneer dat gevaar voldoende onder controle is, verschuift de aandacht naar het beschermen van leven en gezondheid.

Daar ontstaat de verbinding tussen Krav Maga en EHBO.

Krav Maga vervangt uiteraard geen EHBO-protocol. Medische handelingen moeten worden uitgevoerd volgens de geldende EHBO-richtlijnen en binnen het niveau waarvoor iemand is opgeleid. Wat realistische zelfverdediging wel toevoegt, is de veiligheidsfase die eraan voorafgaat. Bij een klassiek ongeval kan het gevaar bijvoorbeeld bestaan uit verkeer, elektriciteit, brand of een onveilige constructie. Bij een geweldsincident kan het gevaar een mens zijn die zich dynamisch en onvoorspelbaar gedraagt.

De eerste vraag vóór hulpverlening blijft daarom dezelfde als binnen de klassieke EHBO: is het veilig om te benaderen?

Wanneer het antwoord daarop voldoende positief is, kunnen we overschakelen naar de bekende principes van eerste hulp. We beoordelen de toestand van slachtoffers, controleren bewustzijn en ademhaling, herkennen ernstige bloedingen, schakelen waar nodig professionele hulp in en verlenen verdere eerste hulp volgens onze opleiding.

Vergeet jezelf niet

Een bijzonder aandachtspunt na een geweldsincident is dat de verdediger zelf eveneens slachtoffer kan zijn.

Tijdens een confrontatie kunnen stress en adrenaline ervoor zorgen dat pijn of letsels aanvankelijk nauwelijks worden waargenomen. Iemand die betrokken was bij een mesincident kan bijvoorbeeld pas later vaststellen dat hij zelf gewond is geraakt.

Daarom hoort een korte zelfcontrole eveneens thuis in de overgang van zelfverdediging naar hulpverlening. Ben ik zelf gewond? Bloed ik? Kan ik normaal bewegen? Is mijn bewustzijn helder? Kan ik veilig andere personen helpen?

Pas wanneer de eigen situatie en de omgeving dat toelaten, kan men verantwoord hulp verlenen aan anderen.

112 als onderdeel van de situatie

Bij een ernstig geweldsincident kan professionele hulp noodzakelijk zijn, zelfs wanneer uiteindelijk geen fysieke aanval heeft plaatsgevonden. Een ernstige bedreiging met een wapen kan bijvoorbeeld aanleiding geven om politiehulp in te schakelen, ook wanneer niemand gewond is geraakt. Wanneer er wel slachtoffers zijn, kan daarnaast medische hulp noodzakelijk zijn.

Bij het contacteren van 112 is duidelijke informatie belangrijk. De hulpdiensten moeten weten waar het incident plaatsvindt, wat er gebeurd is, hoeveel personen betrokken zijn, of er gewonden zijn en of er nog bijzondere gevaren aanwezig kunnen zijn. Wanneer bij het incident mogelijk een wapen betrokken was, is dat relevante veiligheidsinformatie voor de hulpdiensten.

Ook wanneer politie en ambulance arriveren, is de situatie nog niet volledig afgelopen. Hulpverleners en politieagenten hebben het incident niet noodzakelijk zelf gezien. Zij weten bij aankomst niet automatisch wie slachtoffer, omstander of agressor is. Rustig en voorspelbaar gedrag, het opvolgen van instructies en een duidelijke overdracht van relevante informatie zijn daarom eveneens onderdelen van de post-conflictfase.

Van After Action Scan naar After Action Procedure

Vanuit die visie kunnen we binnen KMTC verder gaan dan de traditionele After Action Scan. We kunnen spreken over een volledige After Action Procedure.

Wanneer een bedreiging of aanval stopt, creëren we eerst afstand en beoordelen we of er nog gevaar bestaat. Vervolgens scannen we doelgericht de omgeving en zoeken we een veilige positie. We controleren onszelf en kijken of andere personen hulp nodig hebben. Indien noodzakelijk wordt 112 ingeschakeld en starten we, zodra dit veilig kan, met eerste hulp volgens onze opleiding. Uiteindelijk dragen we de situatie over aan politie of medische hulpdiensten.

De logica wordt daardoor:

bedreiging of aanval → handelen → loskomen → afstand → scan → veiligheid → zelfcontrole → slachtoffer beoordelen → 112 → EHBO → opvolging → overdracht.

Dat lijkt misschien vanzelfsprekend, maar voor onze trainingsmethodiek heeft het belangrijke gevolgen.

De oefening stopt niet noodzakelijk bij de laatste techniek

Een realistisch scenario hoeft niet altijd te beginnen met de mededeling: “De aanvaller valt aan met…”.

Een scenario kan beginnen met iemand die zich vreemd gedraagt. Vervolgens wordt hij verbaal agressief. Misschien blijft het daarbij en kan de leerling afstand creëren en vertrekken. Misschien toont de persoon een trainingsmes en ontstaat een bedreiging. Misschien kalmeert hij opnieuw. Of misschien verandert de bedreiging plots in een aanval.

De leerling weet vooraf niet noodzakelijk welke richting de situatie zal uitgaan.

Daar ontstaat een veel interessantere vorm van Krav Maga-training. De leerling moet niet alleen een vooraf afgesproken techniek reproduceren, maar waarnemen, interpreteren en beslissen.

En wanneer er uiteindelijk toch een fysieke aanval plaatsvindt, hoeft de oefening niet te stoppen zodra de techniek uitgevoerd is.

De leerling moet afstand creëren, de omgeving scannen en bepalen of de situatie werkelijk veilig is. Vervolgens kan de lesgever nieuwe informatie toevoegen. Een trainingspartner blijkt gewond. Een omstander vraagt wat hij moet doen. De leerling ontdekt een gesimuleerde verwonding bij zichzelf. Iemand moet 112 bellen.

Plots wordt de technische oefening een volledig scenario.

Beginners en gevorderden

Dit biedt bovendien interessante mogelijkheden om beginners en gevorderden rond hetzelfde thema te laten trainen.

Een beginner kan leren herkennen of een situatie veilig, bedreigend of gewelddadig is. Vervolgens leert hij eenvoudige keuzes maken tussen communicatie, afstand, evacuatie of een aangeleerde verdediging.

Bij een gevorderde kan de voorspelbaarheid geleidelijk worden weggenomen. Hij weet bijvoorbeeld niet of de trainingspartner zal kalmeren, vertrekken, blijven bedreigen of daadwerkelijk aanvallen. Later kunnen daar stress, vermoeidheid, beperkte ruimte, meerdere betrokkenen, communicatie, wapens, een slachtoffer en een EHBO-opdracht aan worden toegevoegd.

De techniek kan daarbij voor beginner en gevorderde zelfs dezelfde zijn. Het verschil zit in de hoeveelheid informatie die verwerkt moet worden en de beslissingen die genomen moeten worden.

Op die manier evolueren we van het louter uitvoeren van technieken naar besluitvorming onder druk.

Wanneer is een Krav Maga-scenario dan succesvol?

Misschien moeten we daardoor ook anders kijken naar wat we tijdens scenariotraining als een goede prestatie beschouwen.

Een scenario is niet noodzakelijk succesvol omdat iemand technisch de mooiste verdediging uitvoerde. Misschien is een leerling die vroegtijdig gevaar herkende, afstand creëerde en vertrok zelfs succesvoller dan iemand die een perfecte fysieke techniek moest gebruiken.

De relevante vragen worden dan breder. Heeft de leerling het gevaar tijdig herkend? Heeft hij onderscheid kunnen maken tussen bedreiging en aanval? Heeft hij een werkbare beslissing genomen? Heeft hij onnodige escalatie vermeden? Kon hij zich indien nodig effectief verdedigen? Heeft hij daarna afstand gecreëerd en opnieuw overzicht gekregen? Heeft hij gezien dat iemand gewond was? Heeft hij professionele hulp georganiseerd wanneer dat nodig was?

Dat is uiteindelijk veel dichter bij de werkelijkheid dan een scenario dat automatisch eindigt na de laatste slag of techniek.

Realistisch Krav Maga van begin tot einde

Realistisch Krav Maga begint dus niet bij de eerste fysieke aanval en eindigt niet bij de laatste tegenactie. Het begint bij awareness: de omgeving waarnemen, gedrag interpreteren en veranderingen herkennen.

Daarna kan een bedreiging ontstaan. Misschien kan die door communicatie, afstand, de-escalatie of evacuatie worden opgelost. Misschien evolueert ze toch naar een aanval en wordt fysieke zelfverdediging noodzakelijk.

Maar ook wanneer die fysieke fase voorbij is, loopt het proces verder. We moeten loskomen, afstand creëren, scannen, opnieuw veiligheid beoordelen en nagaan of iemand hulp nodig heeft. Indien noodzakelijk schakelen we 112 in, verlenen we eerste hulp en dragen we uiteindelijk de situatie over aan professionele hulpdiensten.

Zo ontstaat een volledige cyclus van realistische zelfverdediging:

Awareness → bedreiging → beslissing → actie indien noodzakelijk → disengagement → veiligheid → hulpverlening → overdracht.

Soms bevat die cyclus verschillende fysieke Krav Maga-technieken. Soms slechts één. En soms helemaal geen.

Dat laatste is minstens even belangrijk.

Want iemand die een gevaarlijke situatie tijdig herkent en veilig kan verlaten zonder fysiek geweld te moeten gebruiken, heeft geen Krav Maga-techniek gemist. Hij heeft juist één van de belangrijkste principes van realistische zelfverdediging toegepast.

Binnen KMTC willen we daarom niet uitsluitend mensen leren hoe ze moeten reageren op een aanval. We willen hen leren herkennen wanneer een situatie bedreigend wordt, welke mogelijkheden ze nog hebben, wanneer fysiek handelen noodzakelijk kan worden en wat er moet gebeuren wanneer het onmiddellijke gevaar voorbij is.

Een bedreiging hoeft geen aanval te worden om ernstig te zijn. Een aanval hoeft niet in een langdurig gevecht te eindigen om succesvol verdedigd te worden. En de verantwoordelijkheid van een Krav Maga-beoefenaar eindigt niet automatisch wanneer de laatste techniek is uitgevoerd.

De techniek is maar één moment in de situatie. Veiligheid is het uiteindelijke doel.

vzw KMTC – Krav Maga Trainingscentrum
Realistisch trainen betekent de volledige situatie leren beheersen: vóór, tijdens én na een bedreiging of aanval.

Een eerste voorstel van beslissingsboom

Dit blogartikel werd samen met AI opgesteld.